Aydınlatma Hesabı Nasıl Yapılır? Hangi Programlar Kullanılır?

1) Aydınlatma Hesabı Nedir?

Aydınlatma hesabı, bir mahalde istenen görsel konforu sağlayacak şekilde kaç adet armatür kullanılacağını, nereye yerleştirileceğini ve hangi güçte seçileceğini belirleme işlemidir.

Amaç:

• Ortamın yeterli görülmesini sağlamak

• Göz yorgunluğunu önlemek

• Enerji tüketimini optimize etmek

• Standartlara uygun proje üretmek

Elektrik projelerinde en sık yapılan hatalardan biri:

“Metrekare × 10 W yapalım yeter.”

Bu yöntem LED çağında tamamen hatalıdır. Çünkü artık watt değil lüks (lux) esas alınır.

2) Lux (Lüks) Nedir?

Lux, bir yüzeye düşen ışık miktarıdır.

Tanım: 1 lux = 1 m² yüzeye düşen 1 lumen ışık akısıdır.

Yani lumen lambanın yaydığı ışık miktarı, lux ise zemine ulaşan gerçek aydınlıktır.

Bir armatür 4000 lumen olabilir ama tavandan yere 800 lux de verebilir, 150 lux de.

Bu; yükseklik, yerleşim ve yansıtıcılığa bağlıdır.

3) Mekanlara Göre Önerilen Aydınlatma Seviyeleri

Mahaller	Önerilen Lux
Koridor	100 lux
Otopark	75–100 lux
Konut oda	150 lux
Mutfak	300 lux
Ofis çalışma alanı	500 lux
Toplantı odası	500 lux
Teknik oda / pano odası	300 lux
Hastane muayene	750–1000 lux

(Genelde EN 12464-1 standardı referans alınır.)

4) Aydınlatma Hesabı Mantığı (Lumen Yöntemi)

En çok kullanılan yöntem Lumen Metodu (Utilization Factor Method)’dur.

Formül:

[N = \frac{E × A}{Φ × UF × MF}]

N: Armatür sayısı

E: İstenen lux değeri

A: Alan (m²)

Φ (phi): Armatürün lumen değeri

UF: Kullanım faktörü

MF: Bakım faktörü

Parametrelerin Açıklaması

1) Alan (A)Odanın net alanı (m²)

2) Lux (E)Standarttan alınır.

3) Lumen (Φ)Armatür katalogundan alınır. (Örn: 36W LED panel = ~3600-4200 lumen)

4) Kullanım Faktörü (UF)Işığın zemine ulaşma oranıdır.0.4 – 0.7 arasında olur. (tavan yüksekliği ve renklerine bağlıdır)

5) Bakım Faktörü (MF)Zamanla kirlenme ve lamba yaşlanmasını ifade eder.Genelde: 0.8 alınır.

5) Örnek Aydınlatma Hesabı

Ofis:

• Alan: 40 m²

• İstenen aydınlatma: 500 lux

• Armatür: 3600 lumen LED panel

• UF = 0.6

• MF = 0.8

[N = \frac{500 × 40}{3600 × 0.6 × 0.8}]

[N = \frac{20000}{1728} ≈ 11.57]

Sonuç:12 adet LED panel armatür gerekir.

6) Armatür Yerleşimi Nasıl Yapılır?

En kritik konu aslında hesap değil, yerleşimdir.

Kural:

• Armatürler simetrik yerleştirilir

• Duvara mesafe ≈ armatürler arası mesafenin yarısı

• Armatürler arası mesafe ≈ tavan yüksekliğinin 1 – 1.5 katı

Örnek:Tavan yüksekliği 3 m ise armatürler arası mesafe ≈ 3 – 4.5 m olmalıdır.

Yanlış yerleşim doğru hesabı bile bozar.Bu yüzden aydınlatma projesi sadece matematik değil geometri işidir.

7) Aydınlatma Hesabında Kullanılan Programlar

1) Dialux Evo (En yaygın)

• Ücretsizdir

• En çok kullanılan programdır

• Gerçekçi 3D sonuç verir

• Armatür üreticilerinin hazır dosyaları yüklenebilir

• Lux dağılımını renkli harita olarak gösterir

Elektrik projecileri için standart yazılımdır.

2) Relux

• Dialux’a benzer

• Avrupa’da sık kullanılır

• Özellikle endüstriyel tesislerde güçlü hesap yapar

3) Revit (MEP)

• Doğrudan hesap programı değildir

• Ancak Dialux ile birlikte kullanılır

• BIM projelerde tercih edilir

4) AGI32

• Profesyonel seviyedir

• Stadyum, havaalanı, dış saha aydınlatmalarında kullanılır

• Türkiye’de daha az yaygındır

8) Neden Program Kullanılmalı?

Elle yapılan hesap:

• Ortalama sonuç verir

Program:

• Gerçek lux dağılımını

• Parlama (UGR)

• Gölge oluşumunu

• Homojenliği

gösterir.

Yani kağıt üzerindeki doğru proje ile sahadaki doğru aydınlatma aynı şey değildir. Dialux’te çıkan renkli lux haritası aslında projenin “gerçek hayattaki provasıdır”.

Sonuç

Aydınlatma hesabı yalnızca armatür sayısını bulmak değildir. Amaç, mekânın konforunu, verimliliğini ve ergonomisini sağlamaktır. Doğru yapılmış bir aydınlatma projesi kullanıcı tarafından fark edilmez. Çünkü kimse “ışık ne kadar güzel” demez.

Ama yanlış yapılmışsa herkes fark eder.

İyi aydınlatma görünmez bir mühendisliktir.