Elektrik Tesisatlarında Topraklama ve Gerilim Kavramları

Elektrik tesisatlarında yangınların, cihaz arızalarının ve elektrik çarpmalarının en büyük sebeplerinden biri yanlış veya eksik topraklamadır. Çoğu kullanıcı sigortayı, şalteri veya kaçak akım rölesini güvenlik sanır. Aslında bunların çalışabilmesi bile doğru topraklamaya bağlıdır.

Bu yazıda şu kavramları net şekilde açıklıyoruz:

• Temel topraklama nedir?

• Diğer topraklama türleri nelerdir?

• Eş potansiyel bara nedir?

• Topraklama kablosu ve NYAF kablo nedir?

• Topraklama kesiti nasıl seçilir?

• Faz-faz, faz-nötr ve faz-toprak gerilimleri (monofaze sistem)

1) Temel Topraklama Nedir?

Temel topraklama, binanın betonarme temel demirlerinin (radye temel veya sürekli temel donatısı) iletken olarak kullanılmasıyla yapılan topraklama sistemidir.

Yani aslında bina toprağa bir kazık çakmıyor…Bizzat kendisi dev bir topraklama elektrodu haline geliyor.

Nasıl Yapılır?

• Temel donatı demirleri birbirine elektriksel olarak bağlanır

• Genellikle 30x3,5 mm galvaniz şerit veya iletken ile dışarıya bir topraklama çıkış ucu bırakılır

• Bu uç ana pano topraklama barasına bağlanır

Neden En Sağlıklısıdır?

Çünkü:

• Temel sürekli nemli toprakla temas eder

• Yüzey alanı çok büyüktür

• Topraklama direnci çok düşüktür (çoğu zaman 2 ohm altı)

Bu nedenle yönetmelikler yeni binalarda temel topraklamayı zorunluya yakın şekilde önerir.

2) Diğer Topraklama Türleri

1. Koruma Topraklaması

Elektrik çarpmasına karşı yapılır.

Cihaz gövdeleri (çamaşır makinesi, buzdolabı, fırın, klima vb.) topraklanır.Faz kaçağı gövdeye gelirse akım insan yerine toprağa gider.

Amaç: insanı korumak

2. İşletme Topraklaması

Sistemin düzgün çalışması için yapılır.

Örnek:

• Trafo yıldız noktası (nötr) topraklanır

• Jeneratör nötrü topraklanır

Amaç: sistemi stabilize etmek

3. Fonksiyon Topraklaması

Elektronik sistemler için yapılır.

Örnek:

• Data center

• Yangın algılama paneli

• PLC sistemleri

• Kamera sistemleri

Amaç: paraziti ve elektromanyetik gürültüyü azaltmak

4. Yıldırımdan Korunma (Paratoner) Topraklaması

Yıldırım akımını toprağa güvenli şekilde boşaltmak için yapılır.

Bu topraklama koruma topraklamasıyla doğrudan bağlanmaz, eş potansiyel üzerinden bağlanır.

3) Eş Potansiyel Bara Nedir?

Eş potansiyel bara, binadaki tüm metal kısımların aynı elektriksel potansiyelde tutulduğu ana bağlantı noktasıdır.

Başka bir ifadeyle:Binadaki tüm metallerin birbirine tokalaştığı yer.

Bu baraya şunlar bağlanır:

• Su boruları

• Doğalgaz borusu

• Kalorifer tesisatı

• Paratoner iniş iletkeni

• Ana pano topraklama hattı

• Temel topraklama

Neden Önemlidir?

Bir arıza anında bina içinde iki farklı noktada farklı gerilim oluşursa, arada kalan insan iletken olur.Eş potansiyel bara bu gerilim farkını sıfıra yakınlar.

Özellikle banyo ve kazan dairelerinde hayat kurtarır.

4) Topraklama Kablosu Nedir?

Elektrik tesisatında cihaz gövdelerini ve panoları toprağa bağlayan iletkendir.

Rengi standarttır:🟢🟡 Yeşil-sarı

Bu kablo akım taşımaz.Sadece arıza anında çalışır.Yani bir nevi: “sigortanın çalışmasını sağlayan gizli kahraman”.

5) NYAF Kablo Nedir?

NYAF kablo:

• Tek damarlı

• Çok telli (esnek)

• PVC izoleli bakır iletkendir

Genellikle:

• Pano içlerinde

• Eş potansiyel bağlantılarda

• Topraklama bağlantılarında kullanılır

Sebebi:Pano içinde dönüşler, klemensler ve bağlantılar sert kabloyla yapılırsa zamanla gevşer.NYAF kablo titreşimi tolere eder.

6) Topraklama Kablo Kesiti Kaç Olmalı?

TS HD 60364 standardına göre genel pratik değerler:

Faz iletken kesiti	Topraklama iletkeni minimum
1.5 – 16 mm²	Faz iletkeni ile aynı
16 – 35 mm²	16 mm²
35 mm² üstü	Fazın yarısı

Pratik Uygulama

• Priz hattı (3x2.5 mm²) → 2.5 mm² toprak

• Aydınlatma (3x1.5 mm²) → 1.5 mm² toprak

• Ana besleme (5x10 mm²) → 10 mm² toprak

Ana eş potansiyel bağlantılar genelde:en az 6 mm² veya 10 mm² NYAF yapılır.

7) Monofaze Sistem Gerilimleri

Türkiye’de konutlar 230V monofaze sistem kullanır.

Faz – Nötr Gerilimi

≈ 230 Volt

Prizden cihazların kullandığı gerçek gerilim budur.

Faz – Toprak Gerilimi

≈ 230 Volt

Toprak normalde nötre çok yakın potansiyeldedir.

Nötr – Toprak Gerilimi

0 – 3 Volt (ideal)5 Volt üstü → topraklama veya nötr sorunu vardır.

Faz – Faz Gerilimi

Monofazede yoktur.Ama trifazeden gelen iki faz ölçülürse:

≈ 400 Volt

Sonuç

Doğru yapılmış bir topraklama:

• Kaçak akım rölesini çalıştırır

• Elektrik çarpmasını önler

• Yangın riskini azaltır

• Elektronik cihaz ömrünü uzatır

• Paraziti azaltır

Kısaca elektrik tesisatında sigorta korur, röle algılar…Ama hayat kurtaran şey çoğu zaman görünmeyen topraklamadır.

İstersen buna uygun bir çizim şeması ve blog için SEO başlıkları da hazırlayayım. Bu konu Google’da çok aranan ve seni ciddi trafik getirecek türden.