Elektrik Tesisatında Kablo Seçimi Nasıl Yapılır? (Halogen Free, Alev Yaymayan, Sigorta ve Gerilim Düşümü Hesapları)

Yüksel Öz
8 Şub
3 dakikada okunur

Elektrik projelerinde en çok hafife alınan ama en kritik konulardan biri kablo seçimidir. Sigortayı yanlış seçersen sistem atar, cihazı yanlış seçersen çalışmaz… ama kabloyu yanlış seçersen tesisat yanar.

Kablo yalnızca akımı taşıyan bir iletken değildir. Aynı zamanda:

yangın davranışını,
insan güvenliğini,
enerji kalitesini,
cihaz ömrünü

doğrudan belirler.

Bu yüzden kablo seçimi; “3x2,5 çek geç” mantığıyla değil, belirli hesaplara ve standartlara göre yapılmalıdır.

1) Kablo Seçiminde Dikkate Alınması Gereken Temel Parametreler

Bir kablo belirlenirken şu 5 ana kriter kontrol edilir:

Taşıyacağı yük akımı
Gerilim düşümü
Döşeme şekli (tava, boru, toprak altı vb.)
Ortam (insan yoğunluğu, yangın riski, nem)
Kısa devre dayanımı ve sigorta koordinasyonu

Aslında doğru kesit seçimi, sadece akım hesabı değil ısı hesabıdır. Çünkü kablonun düşmanı akım değil, sıcaklıktır.

2) Halogen Free (LSZH) Kablo Nedir?

Halogen Free kablolar (LSZH – Low Smoke Zero Halogen), yangın sırasında:

zehirli gaz çıkarmaz
yoğun siyah duman oluşturmaz
korozif (asit) gaz üretmez

Yangınların büyük çoğunluğunda insanlar yanarak değil dumandan zehirlenerek hayatını kaybeder. PVC kablolar yandığında hidroklorik asit gazı çıkarır. Bu gaz hem insanı zehirler hem de elektronik cihazları geri dönülmez şekilde oksitler.

Bu yüzden şu alanlarda Halogen Free kablo zorunluya yakındır:

hastaneler
okullar
AVM’ler
oteller
sinemalar
kapalı otoparklar
yüksek katlı binalar

Türkiye’de en yaygın örneği: NHXMH kablo.

3) Alev Yaymayan Kablo ile Halogen Free Arasındaki Fark

Bu iki kavram çok karıştırılır.

Alev Yaymayan Kablo

Yangın başladığında alevi iletmez
Ama dumanı zehirlidir
Genellikle PVC esaslıdır

Halogen Free Kablo

Alevi iletmez
Zehirli gaz çıkarmaz
Düşük yoğunlukta duman oluşturur

Kısaca:

Her halogen free kablo alev yaymaz, fakat her alev yaymayan kablo halogen free değildir.

4) Kablo Tipleri ve Nerede Kullanılır?

Aydınlatma Sortileri

Genellikle:3x1,5 mm² NHXMH

Neden?

Düşük akım
İnsan yoğunluğu fazla alan
Yangın anında duman kritik

Kullanım yerleri:

ofisler
konut odaları
koridor aydınlatmaları

Priz Hatları

3x2,5 mm² NHXMH

Sebep:Prizlerde kettle, ütü, elektrikli ısıtıcı gibi yüksek akım çeken cihazlar kullanılır.

Klima ve Güçlü Cihaz Hatları

3x4 mm² veya 3x6 mm² NHXMH

Split klimalar genellikle ayrı hat ister.

Sayaç – Pano Beslemeleri

5x6 / 5x10 / 5x16 NYM veya NHXMH

Bina tipine göre değişir.

Tava Üzeri Ana Dağıtım

N2XH veya NHXH enerji kabloları

Büyük akımlar ve yangın güvenliği gereklidir.

Toprak Altı Hatlar

NYY kablo

Sebep:Mekanik dayanımı yüksek ve suya karşı dirençlidir. NHXMH toprak altına uygun değildir.

5) Kesite Göre Sigorta Seçimi

Sigortanın görevi cihazı değil kabloyu korumaktır.

Yaklaşık değerler:

Kablo Kesiti	Uygun Sigorta
1,5 mm²	10A
2,5 mm²	16A
4 mm²	20A
6 mm²	25A
10 mm²	32A
16 mm²	40A

Örneğin 2,5 mm² kabloya 25A sigorta takılırsa kablo ısınır ama sigorta atmaz. Bu, duvar içi yangının klasik sebebidir.

6) Yük Akımı Hesabı (Temel Mantık)

Akım hesabı:

I = P / (V x cosφ)

Örnek:

3000 W elektrikli ısıtıcıV = 230Vcosφ ≈ 1

I = 3000 / 230 ≈ 13A

Bu durumda:

3x2,5 mm² kablo
16A sigorta uygundur.

7) Gerilim Düşümü Hesabı

Uzun mesafelerde en kritik konu budur. Kablo ince seçilirse cihaz çalışır ama verimsiz çalışır.

Belirtileri:

LED’lerde titreme
motor ısınması
klima kompresör arızası

İzin verilen gerilim düşümü:

Aydınlatma: %3
Kuvvet: %5

Basit örnek:

50 metre mesafede 2,5 mm² kablo ile klima beslersen klima çalışır ama kompresör zorlanır ve birkaç yıl içinde arızalanır. Çözüm: 4 mm² kablo.

8) Döşeme Şeklinin Etkisi

Aynı kablo farklı yerlerde farklı akım taşır.

Boru içinde → daha fazla ısınır
Toprak altında → daha iyi soğur
Tavada → orta seviye

Bu yüzden proje hesabı yapılmadan kesit seçilmez.

Sonuç

Doğru kablo seçimi:

yangını önler
enerji kaybını azaltır
cihaz ömrünü uzatır
bakım maliyetini düşürür

Elektrik tesisatlarında çoğu arıza cihazdan değil, yanlış kesitli ve yanlış tip seçilmiş kablodan kaynaklanır.İyi bir projede kablo görünmez ama etkisi her zaman hissedilir. Çünkü düzgün seçilmiş bir kablo sessiz çalışır, ısınmaz ve kendini hatırlatmaz.